ئۇيغۇر مەدەنىيتىدىكى يارقىن نامايەندە ــــ ئاپتۇۋا ۋە چىلاپچا

نۇرمۇھەممەت ئۆمەر ئۆرۈپ – ئادەت بىر مىللەتنى تۇتۇپ تۇرىدىغان ئەڭ مۇھىم ئامىللارنىڭ بىرى. شۇنداقلا ئۇ بەزىدە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. ئۆرۈپ – ئادەتنىڭ بىر مىللەتنى يەنە بىر مىللەتتىن پەرىقلەندۈرۈپ تۇرىشىدىكى، ئاسسىمىلياتسىيەدىن ساقلاپ قېلىشتىكى رولىنى بىز، مانجۇ ۋە تۇڭگان قاتارلىق مىللەتلەرنى ياخشىراق كۈزەتسەكلا ئۆرۈپ – ئادەتنىڭ نەقەدەر مۇھىم ئىكەنلىگىنى تونۇپ يېتەلەيمىز. …

ۋەتەنپەرۋەرلىك

19-ئەسىرنىڭ ئاخىرى «مىڭجى» يىلىدىكى يېڭىلىققا كۆچۈش ھەرىكىتى باشلانغاندا، ياپۇنىيەلىك ئىككى ئوقۇغۇچى ئەينى ۋاقىتتىكى دۇنيادا ئەڭ كۈچلۈك، ئەڭ تەرەققىي تاپقان دۆلەت ئەنگىلىيەنىڭ ئوكسڧورد ئۈنۋىرسىتېتىغا سانائەت پەنلىرىنى ئوقۇشقا چىقىپتۇ. ئۇلار ئەنگىلىيەنىڭ گۈللەنگەن سانائىتىنى كۆرۈپ ھەيران بولۇشۇپتۇ. ئۆز دۆلىتىنىڭ سانائەت ئاساسىنىڭ تولىمۇ ئاجىزلىقىدىن قاتتىق ئۆكۈنۈشۈپتۇ. سانائەت بىر دۆلەتنىڭ ھەقىقىي مەنىدىكى تەرەققىياتىنىڭ تۈپ ئاساسى، …

ﺋﻮﺗﺘﯘﺯ ﺑﻪﺵ ﻳﯧﺸﯩﻢ ﯞﻩ ﺷﯧﺌﯩﺮ

ئابدۇقادىر ﺟﺎﻻﻟﯩﺪﯨﻦ ﺷﯧﺌﯩﺮ ﺋﻪﯓ ﭘﯩﻨﮭﺎﻥ، ﺋﻪﯓ ﺋﯩﭽﻜﻰ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﯩﮭﺎﻟﺪﯗﺭ. ﺑﯩﺮﺍﻕ ﺑﯘﻧﻰ ﺋﻮﯕﯘﺷﻠﯘﻕ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﭼﯩﻘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﭘﻪﯞﻗﯘﻟﺌﺎﺩﺩﻩ ﺗﯩﻞ ﻛﯧﺮﻩﻙ. ﻗﯘﻟﯩﻘﯩﻤﯩﺰﻏﺎ ﮬﻪﺭﺧﯩﻞ ﺋﺎﯞﺍﺯﻻﺭ ﻛﯩﺮﯨﭗ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ: ﺩﯦﺮﯨﺰﻩ ﭘﻪﺭﺩﯨﺴﯩﻨﯩﯔ ﺷﯩﯟﯨﺮﻟﯩﺸﻰ، ﻗﺎﺭ ﺳﯜﻳﯩﻨﯩﯔ ﺗﺎﻣﭽﯩﻠﯩﺸﻰ، ﺋﻮﺕ ﺋﯚﭼﯜﺭﯛﺵ ﻣﺎﺷﯩﻨﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﭼﯩﺮﻗﯩﺮﺍﺷﻠﯩﺮﻯ، ﺋﯘﺧﻼﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﺎﻟﯩﻨﯩﯔ ﻳﻪﯕﮕﯩﻞ ﺗﯩﻨﯩﻖ ﺋﺎﯞﺍﺯﻟﯩﺮﻯ، ﺩﻩﺭﺳﺘﯩﻦ ﭼﯜﺷﯜﺵ ﻗﻮﯕﻐﯘﺭﯨﻘﻰ، ﺯﻩﮬﻪﺭﻟﯩﻚ ﻳﯩﻼﻧﻨﯩﯔ ﻛﯩﺸﯩﻠﺪﺍﺷﻠﯩﺮﻯ… ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﺗﯧﻨﯩﻤﯩﺰ ﺳﯧﺰﯨﭗ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ. ﻳﯧﯖﻰ ﻛﯚﺯﻯ ﻳﻮﺭﯗﻏﺎﻥ …

كۈپتىكى بوياققا چۈشۈپ كەتكەن چىلبۆرە

توپتىن ئايرىلىپ قالغان بىر چىلبۆرە كۈپتىكى بوياققا چۈشۈپ كېتىپتۇ ۋە ئىچىدىن مىڭ جاپادا ئاران چىقىپتۇ. ئەمما، ئۈستى-بېشى بويىلىپ كېتىپتۇ. بۇ ھالىنى كۆرگەن چىلبۆرە ئۆز-ئۆزىگە: «مەن كۆكلەردە لەرزان پەرۋاز قىلىدىغان توز بولدۇم» دەپتۇ. ئۇنىڭ بويالغان تۈكلىرى قۇياش نۇرىدا پارقىراپ كەتكەن ئىكەن. ئۇ ئۆزىنىڭ تۈكلىرىنىڭ يېشىل، قىزىل، سېرىق ۋە شاپتۇل چېچىكىدەك رەڭلەردە …

ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشنىڭ سىرى

   ھەممە ئادەم ياشلىق باھارىنى ساقلاپ قېلىشنى ئۈمىد قىلىدۇ، شۇڭا پۈتۈن دۇنيادا قېرىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ ھەر خىل مەھسۇلاتلىرى چوڭ بىر كەسىپ زەنجىرى شەكىللەندۈردى. لېكىن تېرە سىلىقلاش مېيى ۋە جەۋھىرى تۈرىدىكى مەھسۇلاتلار پەقەتلا تېرىنىڭ سىرتقى يۈز قىسمىغا تەسىر كۆرسىتەلەيدۇ. بىراق ئادەم بەدىنىدىكى ھۈجەيرىلەرنىڭ قېرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان قېرىش جەريانىنى تۈپ يىلتىزىدىن كېچىكتۈرەلمەيدۇ. …

لوندوندىكى قەشقەر كوچىسى (2)

    ئەينى ۋاقىتتا بۇيۇك برىتانىيە يەنە ياقۇپ بەگنىڭ رۇسىيە بىلەنمۇ سۆزلىشۋاتقانلىقىدىن خەۋەردار بولۇپ، رۇسىيە 1871- يىلى ئىلى دەريا ۋادىلىرىنىڭ شىمالىنى ئۆز ئىشغالىيىتىگە ئالىدۇ. بۇ ۋاقىتتا ياقۇپ بەگ ھاكىمىيىتىنى تىزدىن شەرق ۋە شىمالغا كېڭەيتىپ قۇمۇل ۋە بۇگۇنكى ئۇرۇمچىنى ئۆز ھۆكۇمرانلىقىغا ئالىدۇ. 1873- يىلى بۇيۇك برىتانىيە ئىمپېرىيەسىنىڭ ھىندىستاندىكى باش ۋالىسى لورد مايو …

لوندوندىكى قەشقەر كوچىسى (1)

    ئەگەردە سىز كۇنلەرنىڭ بىرىدە بۈيۈك برىتانىيەنىڭ لوندون شەھىرىگە كېلىپ زىيارەتتە بولغىنىڭىزدا، لوندون كوچا خەرىتىسىگە قاراپ «ك» ھەرپىدىن كوچا ئىسمىنى ئىزدىسىڭىز سىزگە ۋە پۈتكۈل ئوتتۇرا ئاسىياغا تونۇش بولغان بىر قەدىمىي شەھەرنىڭ ئىسمى بىلەن قويۇلغان «قەشقەر كوچىسى» كۇزىڭىزگە چېلىقىدۇ ۋە سىزنى ھەيرانلىققا چۆمدۈرىدۇ     ۋەھالەنكى ئاسىيانىڭ مەركىزىدىن ئورۇن ئالغان، ئەمما بۇگۇنكى …

ياۋروپا تۇپراقلىرىدا ئۇيغۇر سەنئتى

رەسسام مەرۋايىت ھاپىز ئەينى زاماندىلا ئۇيغۇر دىيارىدا تونۇلۇشقا باشلىغان سەنئەتكارلارنىڭ بىرى ئىدى. ئۇ، غەرب دۇنياسىغا يەرلەشكەن تۇنجى ئۇيغۇر رەسساملىرىنىڭ بىرى بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۆتكەن 23 يىل جەريانىدا ئىجادىيەتتىن ۋاز كەچمەي، بەلگىلىك ئورۇن ۋە نوپۇز قازانغان رەسساملارنىڭ بىرىدۇر. ئۇنداقتا مەرۋايىت ھاپىز كىم؟ ئۇ، ئۆز رەسىملىرىدە قانداق تۇيغۇلارنى ئىپادىلەشكە بەكرەك ئەھمىيەت بېرىدۇ؟ …

ئابدۇرەھىم ئەيسانىڭ ھاياتى

ئابدۇرەھىم ئەيسانىڭ ئاتا-بوۋىلىرى ئاقسۇنىڭ ئىگەرچى يېزىسىدىن بولۇپ، تەخمىنەن 19-ئەسىرنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدا ئاقسۇدىن مۇزداۋان ئارقىلىق ئىلى دىيارىغا بېرىپ ئولتۇراقلاشقان كىشىلەر ئىكەن. ئۇلۇغ بوۋىسى يۈسۈپ پاختا ئۆز زامانىسىدا قول ئىلكىدە بار بايلاردىن بولۇپ، ئىلى سۇلتانلىقى قۇرۇلغان يىللاردا ئۇ 70-80 ئېشەككە ئاشلىق ۋە تۈرلۈك مال-مۈلۈكلەرنى ئارتىپ، سۇلتانلىققا ئىقتىسادىي جەھەتتىن ياردەم بەرگەن كىشى ئىكەن. …

ۋاشىنگىتوندىكى تۈرك فېستىۋالىدا «ئۇيغۇر كۆرگەزمىسى» دىققەت تارتتى

ھەر ھەپتە ئاخىرى ئوخشىمايدىغان فېستىۋاللار ئۆتكۈزۈلۈپ تۇرىدىغان ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتوندا 29-سېنتەبىر، يەنى يەكشەنبە ئۆتكۈزۈلگەن «ۋاشىنگتون تۈرك فېستىۋالى» بۇ گۈزەل شەھەرنىڭ ئىجتىمائىي ھاياتىغا بايرام تۈسى قوشتى. ئامېرىكادىكى تۈركلەر 17 يىلدىن بۇيان «تۈرك فېستىۋالى» ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق يۈزلىگەن كۆرگەزمە ئۈستەل ۋە چېدىرلارنى قۇرۇپ، تۈرك مەدەنىيەت-سەنئىتى، يېمەك-ئىچمەك ۋە ئۆرۈپ-ئادەتلىرىنى ئوخشىمىغان شەكىل ۋە ئۇسۇللاردا نامايان …